لاپەڕەی 355
حوجرە: ژوورێکه لە پاڵ مزگەوتدا فەقێ تیا ئەژین و تیا ئەخوێنن .
عەنکەبووت: جالجاڵۆکه .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: ئەم حوجرە کون تێدا بووە کەوا منی له چوار چێوەی خۆیدا گلداوەتەوە، ئەوەندە وێران و شەق و شڕە، تان و پۆی ئەڵیی تەنراوی جالجاڵۆکەیه، بنیادەم به ئاسانیی ئەتوانێ لێی دەرباز ببێ، بەڵام حوکمی زۆر و ناچارییە لە منی کردووە به داو و ناتوانم بەجێی بهێڵم.
مامۆستا شێخ بابەڕەسووڵی عەبابەیلێ ئەگێڕایەوە کەوا ئەم بەیتە تاکی پارچە شیعرێکی درێژه. دوور نییە هەر هیی نالییی بێ. ئەگەر ئەم پارچە شیعرە بدۆزرایەتەوە لەوانە بوو ئەم پارچەیەی ئێرەشمان زیاتر بۆ ڕوون بووایەتەوە.
ئەبێ ئەم حوجرەیە حوجرەی مزگەوتی کوێ بووبێ وا نالییی به دەستیەوە هاواریەتی؟ بۆ وەڵام دانەوەی ئەم پرسیارە ئەبێ بگەڕێینەوە سەر ئەو ئاگادارییە کەمەی هەمانە لەبارەی ئەو شوێنانەوە نالییی تێیاندای خوێندووە. دیارە حوجرەی خانەقای مەولانا نییە، چونکه خانەقا سەرەڕای ئەوە که بەگوێرەی باری ئەو ڕۆژهی کوردستان کۆلکە زانکۆیەک بووە بۆ خۆی، نالییی خۆیشی له نامەکەیدا بۆ سالم یەجگار زۆر به شان و باڵیا دێ و، بەتایبەتی به شانازی باسی حوجرەکەی خۆی تیا ئەکات. زیاد لەوە لە بەیتی دووهەمیشدا باسی ئاگردانی ناوحوجرەکە و دووکەڵی به دۆرنج بووی میچەکەشی ئەکا که پیا شۆڕ بووتەوە خوارەوە، ئەشزانین له زستانی سولەیمانیدا خەڵوز گەشکردنهوە باو بووە، نەک ئاگر کردنەوەی ناو ئاگردان. دووریشە له سنە بووبێ، چونکه حوجرەکانی ئەو سەردەمەی سنەیش حوجرەی پۆشتە و پەرداخ بوون و ئاگریان له بوخاریدا تیا کراوەتەوە. له سەرێکی کەشەوە که نالییی باسی گەرمای بەتینی هاوینی ئەو شوێنه و سەرمای سەختی زستانی ئەکا، دڵنیا ئەبین کەوا نه سولەیمانییە و نه سنەییە. کەواتە ئەبێ حوجرەی مزگەوتی کوێرە دێیەک بووبێ. ئەگەر لەبەرئەوە نەبوایه که نالییی خۆی له دوا بەیتەکاندا باسی (دووکان) و (جەڕراح) و (طەبیب) ئەکا که وا ئەگەیەنن شوێنەکە ئاوەدانیەکی پێشکەوتوو بووە، لەوانەبوو بڵێین باس باسی مزگەوتی خەرپانییە که نالییی لەوێ لهلای زانای گەورە شێخەوڵای خەرپانیی خوێندوویەتی و هاوڕێی موفتی زەهاویی و مەلا یاسینی تەشاریی و مەلا یۆسفی تەوێڵەیی بووە، نەخوازەڵا که باسی گەرما و سەرماکەشی بۆ خەرپانیی دەست ئەدا چونکه خەرپانیی زستانێکی سارد و هاوینێکی گەرمی هەیە و شیعرێکیش لەم بارەیەوە هەیە ئەڵێ:
گرجهنم بود چو خرپانی
( وَ قِنا رَبَّنا عَذابَ النَّارِ)
واتە , ئەگەر دۆزخ وەک خەرپانیی بێ، خوایه بمانپارێزه له ئاگرتی دۆزەخ.
هەرچۆن بێ ئێستا ناتوانین بڕیار بدەین حوجرەی کوێ بووە و، مەگەر لەمەوپاش به تەواویی بۆمان ڕوون بێتەوە.
لێکدانەوەی ئەدەبی
له نێوان (قەفەس) و (گرتوومیە) و (داو) دا تەناسوب هەیە.
دەستنووس
تار و پۆیی (عم) و (کم ) (ت) و (مز) و (عب) و (اح) و (خا): تار و پۆدی. (ک): دار و پەردووی. عەنکەبووتە (چر) و (چن) و (عم) و (کم) و (گم) و (ت) و (عب) و (من) و (خا) و (خب): عەنکەبووتی. زۆرە (ک) و (اح): زۆری. لێی کردوومه داو (عم) و (گم) و (خب): لێی کردووم به داو.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
لە بڕە شیعری «وەک قەفەس...» کە لە لاپەڕە 355 ڕا تا 366ی خایاندووە لەبەر ئاشکرایی واتای بەیتەکانی تەنها دەست بۆ ئەو وشانە دەبەم کە بە لای خۆمەوە هی باشتر هەیە لەوان.
لە بەیتی یەکەم «تار و پۆیی» هاتووە. لە تێکستەکانیش هی «ک» داروپەردووی نووسیوە. تێکستی «عم، کم، ت، مز، عب، اح، خا» تاروپودیان نووسیوە. بێگومان نالیش بە پێی نەرێتی ئەوسای شاعیران هەر «تاروپۆد»ی بەکار هێناوە. ئێستا کوردەکە «تان و پۆ» دەڵێ.
لە بەیتی دووهەمدا «لانکە» هاتووە. هەشت تێکست «لانک»ـی نووسیوە، ئەمیش ڕاست و لەبارە.