سەرەتاپێشەکییەکان هۆنراوەکان دەستنووسکتێبئەرشیڤپەیوەندی

گوڵ کە یاغیی و دەم دڕاو بوو، کەوتە لاف و ڕەنگ و بۆی

1
گوڵ کە یاغیی و دەم دڕاو بوو، کەوتە لاف و ڕەنگ و بۆی
باغەبان گوێی گرت و، وا هێنای بە دەستی بەستە بۆی
لاپەڕەی 0
بەستە: بەسراو .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: گوڵ کە پشکووت و دەمی کردەوە و کەوتە هاشوهووش و گەزافلێدانی ئەوە کەوا خاوەنی ڕەنگی جوان و بۆنی خۆشە و، ویستی شان لە شانی یار بدا، باخەوان زۆر بە سووکیی گوێی گرت و بە دەستی بەسراو هێنایە خزمەتی یار.
نالییی لەم بەیتەدا بە خەیاڵ دایناوە کەوا کردنەوەی گوڵ و بە چەپک کردنی و بردنی بۆ یار، لە حوکمی گرتن و بەدیل بردنیایە و، لە تۆڵەی ئەوەدایە کە گوڵ ئیددیعای ئەوەی کردوە وەک یار جوانە و، ئیددیعاکەشی، کە دیارە دەم‌کردنەوە و وتنی ئەوێ، بریتییە لە پشکووتنی. لەبەرئەوە کە ئەم ئیددیعایەشی بە جۆرە بێحەیاییەک داناوە لەئاستی یاردا، بە (دەمدڕاویی) ی داناوە و، بڕیاری داوە کەوا ئەبێ لەسەر ئەو دەم‌درێژییە تەمێ بکرێ.
وشەی (دەستی بەستە) هەروەک مەعنای گیراویی و دیلی ئەگەیەنێ، بەپێی ڕێنووسی کۆن ئەتوانرێ بە (دەستەی بەستە) واتە چەپکی بەسراویش بخوێنرێتەوە.
لێکدانەوەی ئەدەبی
لەنێوان هەردوو (بۆی) دا جیناسی تەواو و، لەنێوان (دەستە) و (بەستە) دا جیناسی لاحیق و، لەنێوان (دەم) و (دەست) و (گوێ) و (ڕەنگ) و (بۆ) یشدا تەناسوب هەیە.
دەستنووس
کە یاغی و: ئەمە تێکستی (چر) و (چن) و (عم) و (« پەراوێزی » خا) یە. (کم): کە باغیی. (گم): کە یاخیی و !. (ت) و (من): لە باغی و. (عب): لە باغی. (اح) و (خا) و (خب): کە باغیی و. دەستئەدا لە (بەغی) بێ یا درابێتە پاڵ (باغ). دەمدڕاو بوو (چر) و (خا) و (خب): دەم دڕاوە. (ت) و (ک) و (اح): دڕابو. ڕەنگ و بۆی (چن): ڕەنگی بۆی. (؟). (کم) و (خب): ڕەنگ بۆی. دیارە (ڕەنگ و بۆی) ە. گوێی: ئەمە تێکستی (چر) و (کم) و (گم) و (عب) ە. نووسخەکانی‌تر هەموو: گوێ. دیارە مەبەست (گوێی) یە. وا هێنای (چر): هێنای وا. (عم) و (کم) و (گم): دای‌هێنا. (ت): وای‌هێنا.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
لە بەیتی لاپەڕە 691: «واهێنای» جێی خۆی نەگرتۆتەوە، «دای هێنا» ڕاستە.
2
ڕەنگی زەرد و سووری خەوف و خەجڵەتی، ئاوی حەیای
وا تکاو، ئەرجوو دەکەن عەفوی بکا وەک عەبدی خۆی
لاپەڕەی 692
خەجڵەت: خەجاڵەتیی، شەرمەزاریی .
تکاو: ڕژاوە خوار .
ئەرجوو: تکاکاریی .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: گوڵیش لەترسی ئەوەی کە کردیانەوە و بردیان بۆلای یار و، لە شەرمەزاریی ئیددیعاکەی پێشووی خۆیدا کە حەیای پێ چوو، ڕەنگێکی هێنا و ڕەنگێکی برد و، ئیستا ئەم ڕەنگی زەرد و سوورەی و ئەم ئاو لە ڕوو بڕانەی تکای بۆ ئەکەن لای یار کە وەک بەندەی خۆی لێی ببوورێ و لێی خۆش بێ.
نالییی لەم بەیتەشدا دایناوە کە زەرد و سووریی گوڵ، کە دیارە گوڵ هەندێکی زەردە و هەندێکی سوورە، و کاڵ و کز بوون و ئاو لە ڕوو بڕانی، کە دیارە گوڵ کە کرایەوە وردە وردە تەڕایی لە ڕووی ئەبڕێ – لە ترس و لە شەرمەزارییەتی لەوە کە ئیددیعای جوانیی کردووە لە ئاستی یارا و شانی داوە لە شانی.. جوانتر بوو ئەگەر نالییی باسی کزییەکەشی بکردایە و ئەویشی بە ترس و شەرمەزاریی دانایە، خۆ دیارە گوڵی کراوە کزیشە و بەرەو سیسبوون ئەڕوا.
لێکدانەوەی ئەدەبی
هێنانی (خەوف) و (خەجڵەت) بەدوای (زەرد) و (سوور) دا لەف و نەشری مورەتتەبە.
نالییی لەم بەیتەدا (وا تکاو) ی بۆ دوو مەعنا بەکارهێناوە: لەلایەکەوە پەیوەندی بە (ئاوی حەیای) ەوە هەبێ و، لە لایەکی‌کەشەوە (ئەرجوو) ی عەطف کرابێتە سەر.
دەستنووس
زەرد و (چر) و (اح) و (خا): زەردە و. سووری: ئەمە تێکستی تەنها (ک) ە و ئێمە لامان‌وایە هەر ئەمە ڕاستە. ئەمەش تێکستی نووسخەکانی تر: (چر) و (خا) و (من): شۆری. (چن): سوورە. (عم) و (کم) و (عم): شۆر و. (ت) و (عب) و (اح) و (خب): شۆر. خەوف و (چن) و (خا): خەوف. بۆ (خەوف و) و (خەوفی) یش ئەگونجێ. (عم) و (کم) و (گم): خەوفی. خەجڵەتی (عم) و (کم) و (گم) و (اح): خەجڵەت و. (ت) و (عب) و (خا) و (خب): خەجڵەت. بۆ هەر سێ ئیحتیمالەکە ئەشێ. (ک): خەجڵەتە. وا تکاو (چن): وا تکا. (ت): وا دکا و. بەشبەحاڵی (وا تکاو)، ئێمە لامان وایە ڕاستەکەی (داتکاو) بێ و بە هەڵەی نووسیار گۆڕابێ. ئەرجوو دەکەن (عم) و (گم): ئەرجوو دەکا. (کم): ئەرجوو ئەکا. (من): ئەرجوو تەکا.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
لە بەیتی لاپەڕە 692: «ئەرجوو دەکەن» ئەویش «ئەرجوو دەکا» پەسەندترە لەو.
3
چونکە بێنی بێوەفایی و ناز و شۆخیی لێ دەهات،
ناردییە بازاڕی ڕیسوایی کە بیدا شوست و شۆی
لاپەڕەی 693
ڕیسوایی: بێئابڕوویی . شوستوشۆ . داشتن، شۆردن .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: یار گوێی نەدایە گوڵ و تکا و پاڕانەوەکەی هیچ کاری تێ نەکرد، لەبەرئەوە کە بۆنی بێوەفایی و فیزکردن و خۆ بە شت زانینی لێ ئەهات و ئەوەی لەبیر چووبوو کە جوانیی لە جوانیی یارەوەیە، ناردیە بازاڕی ڕووهەڵماڵراویی کە لەوێ هەزاران کەس ئەیبینن، بۆئەوەی لەوێ لە تەشتی گوڵاو گرەوەکانا دایشۆرن و هەرچیی بۆنی هەیە هەمووی بگرن و لە تلپێکی بێبۆن و هیچ و پووچ بەولاوە هیچی لێ نەمێنێتەوە.
نالییی لێرەشا بازاڕی گوڵاوگرەوەکانی داناوە بە حەمام لەوەدا کە گوڵ ئەخەنە ناو تەشت و، کردنەوەی چەپکە گوڵەکانی داناوە بە ڕووت‌کردنەوە و ڕیسواکردن و، هەڵفلیقاندنی گوڵی لەناو تەشتا داناوە بە شتن و، گوڵا و گرتنەکەی داناوە بە پاککردنەوە لە بۆنی بێوەفایی و فیزکردن و خۆ بە زل زانین..
دەستنووس
بێنی (عم) و (کم) و (گم) و (من): بۆنی. شۆخیی (خب): عیشوەی. لێ‌دەهات (کم): لێ ئەهات.
4
دەست بە دەست چوو تا گەیشتە دەستی عەططاری سەفیە
نایە سەر نار و عەذابی ڕۆحی داوو سفت و سۆی
لاپەڕەی 693
عەططار: گوڵاوگر .
سەفیە: نەفام .
نار: ئاگر .
سفت و سۆ: دەست پیا هێنانی شت و ئەمدیو و ئەودیوکردنی تا هیچی پێوە نەمێنێ .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: گوڵە بەچەپک‌کراوەکە لە بازاڕا چەند ئەم دەس و ئەودەسی کرد تا سەرەنجام گەیشتە دەستی وەستای گوڵاو دروستکەری نەفام کە قەدری گوڵی لا نییە، گوڵەکەی خستە سەر ئاگر کوڵاندی و سزای گیانی دا و ئەوەندە دەستی پیا هێنا و ئەمدیو و ئەودیوی پێ کرد تڵپی تەڕی لێ بڕیی..
لەدوای وشەی (سفت و سۆی) ەوە فیعلێکی (دا) لەبەر ناچاریی سەنگی بەیتەکە قرتێنراوە کە (دا) ی (عەذابی ڕووحی دا) جێگەکەی گرتووەتەوە و مەعناکەی ئەبەخشێ.
نالییی لەم بەیتەدا گوڵی شوبهاندووە بە بنیادەم و کۆڵاندنەکەیی شوبهاندووە بە (عەذابی ڕۆح).
دەستنووس
دەست بە دەست (چر) و (عم) و (گم): دەس بە دەس. نار و (ت) و (عب) و (خب): نار. دیارە ئەمیش (نارو) وە.) عەذابی (خا): عەذاب. دیارە ئەمیش (عەذابی) یە.
5
چونکە مەنشووری گوڵەندامیی بە ناوی خۆی دەوێ
یار، ئەگەر لەو باغییانە کەس بمێنێ، عارە بۆی
لاپەڕەی 694
مەنشوور: فەرمانی بڵاوکراوەی میریی .
باغیی: گوڵی ناو باخ یاخود یاخیی بوو و لە ڕێ لاداو .
عار: شوورەیی .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: یار ئەیەوێ لەم جیهانەدا کەس نەبێ لە جوانیدا بەربەرەکانێی بکا و بوێرێ لە ڕوویا بڵێ منیش هەم.. ئەیەوێ فەرمانی بەخشینی لەقەبی (گوڵەندامیی) هەر بە ناوی خۆیەوە دەرچێ و کەسی تر ئەو لەقەبەی نەدرێتێ. بۆیە ئەگەر یەکێک لەو گوڵە باخانە، یا لەو جوانە یاخی بووانە کە سەری بۆ نانەوێنن، بمێنێ لە دنیادا، شوورەییە بۆ ئەو و، لەبەرئەوەش بوو ئەم گۆبەندەی ساز کرد و گوڵی کوڵۆڵی گەیاند بەو سەرەنجامە ناخۆشە کە خستیانە سەر ئاگر و کوڵاندیان.
وشەی (یار) لەلایەکەوە فاعیلی (دەوێ) یە و، لە لایەکی کەوە موبتەدایە و ڕستەی (عارە بۆی) خەبەریەتی.
دەستنووس
مەنشووری (چن) و (کم) و (عب) و (اح) و (خا): مەنشوور. دیارە (مەنشووری) یە. بە ناوی (چر) و (کم) و (ک) و (اح) و (خا): بە نامی. (عب): بە ناو. دیارە ئەمیش (بە ناوی) یە. (خب): بە تاڵەی، بە طالیعی. لەو باغییانە (چن): لەو یاغییانە.
6
مەهــ بە شەو هەڵدێ، پەنا دەگرێت و دەنوێتن بە ڕۆژ
دا بگاتە سیڕڕی پەچچەی پەرچەم و وەصفی برۆی
لاپەڕەی 694
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: مانگ بە شەو هەڵدێ وەک مانگی یەکشەوە و وەک مانگی تەواو و، بە ڕۆژیش خۆی ئەشارێتەوە و ئەخەوێ، بۆئەوەی بە شەو دوور لە خۆڕاگرتنی بەدکار و ناحەز، لە کاتی یەکشەوەییدا بە حوکمی ئاشنایی لەگەڵ برۆی یار و بە حوکمی لەیەکچوونیان بتوانێ بە سەربەستی ی تەماشای برۆی بکا و حاڵیی ببێ چییە. لە کاتی تەواوییشدا بە حوکمی ئەوەی لە ڕووی یار ئەچێ بدا لێی و لەو نزیکەوە لە ڕازی زوڵفی بکا کە بووە بە پەچە بەسەر ڕوویەوە. بۆیە بە ڕۆژیش خۆی حەشار ئەدا چونکە ڕووناکیی ڕۆژ ڕووناکیی ڕووی یارە و، لەبەر ئەو ڕووناکییە تەماشای هیچی پێ ناکرێ..
ئەشتوانین مەعنای بەیتەکە وا لێک بدەینەوە کەوا زوڵف و برۆی یار ڕەشن و لە ڕەشیدا لە جینسی شەوی تاریکن. مانگیش بۆیە بە شەوی تاریک هەڵدێ تا لە تاریکایی شەوەوە شتێک لە ڕازی ڕەشیی زوڵف و برۆی یار حاڵی ببێ.
دەستنووس
دەنوێنن: ئەمە تێکستی تەنها (چن) ە و هەر ئەم نووسخەیەش مەعنای تاڕادەیەک دیارە. (چر) و (ت) و (ک) و (عب) و (اح) و (من) و (خا) و (خب): دەنوێنێ. (عم) و (کم): ئەنوێنێ. دا (عم) و (کم) و (گم): تا. پەچچەیی (عم) و (گم) و (ت) و (عب) و (من) و (خب): پێچەیی. پەرچەم و (عم) و (کم) و (گم) و (من): پەرچەمی. وەصفی: ئەمە تێکستی (چر) و (چن) و (خا) یە، بەڵام بە شێوەی (وەصف) کە دیارە (وەصفی) یە. (عم) و (کم) و (گم): کەتف و. (ت) و (ک) و (اح): صەففی، بەڵام لەشێوەی (صف) دا. (عب) و (خب): کەشف. دیارە (کەشفی) یە.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
بەیتی دووهەمی لاپەڕە 694:
مەهـ بە شەو هەڵدێ، پەنا دەگرێت و دەنوێتن بە ڕۆژ
دا بگاتە سیڕڕی پەچچەی پەرچەم و وەصفی برۆی

وادەزانم لە هەموو حاڵێکدا لە جیاتی «دەنوێتن» «دەنوێنێ» پەسەندترە. نیوەی دووهەمی بەیتەکەش بەلامەوە وەهایە: «دا بگاتە سیڕڕی پێچە و پەرچەمی کەتف و برۆی»
مانگ لە شەوی شازدەی مانگەوە «پەنا دەگرێ». نالی بە «خۆدانووساندن»ـی داناوە. سبەینەی ئەو شەوانەی مانگ تێیدا پەنا دەگرێ، کە چەند شەوێک نەک سەر لە بەری نیوەی دووهەمی مانگ، بەینێک لە دوای ڕۆژهەڵات، لەلای مەغریبەوە خۆ دەنوێنێ. «پێچە» کە لە سەر ڕوو لادەدرێ دەکەوێتە سەر شان. پەرچەمیش بەسەر برۆوەیە. پێچە کە لادەدرێ هێندێکی ڕووی ئافرەتەکە دەشارێتەوە کە بە تەواوی وەک پەناگرتنی مانگە.
7
گەر بڵێم: شەمسی، دەڵێ: ئەو خۆش ڕووە بێ پەردەیە
وەر بڵێم: سەروی، دەڵێ: ئەو ئەحمەقە کوا گفتوگۆی!
لاپەڕەی 695
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: ئەگەر یار بە خۆر بشوبهێنم لە جوانیدا، ڕازیی نابێ و بە کەمی ئەزانێ بۆ خۆی و ئەڵێ بەڵێ ڕاستە خۆر ڕوخساری جوانە، بەڵام بەداخەوە ڕووی بەدەرەوەیە و هەموو کەس ئەیبینێ. ئەگەر بە سەرویشی بشوبهێنم لە بەرزیی باڵایا، دیسان هەر ڕازی نابێ و بە کەمی ئەزانێ بۆ خۆی و ئەڵێ بەڵێ ڕاستە سەرو باڵای خشت و بەرزە، بەڵام بەداخەوە ئەو کەرە قسە ناکا..
(کەریەتیی) ی سەرو ئیشارەتە بەوە کە درێژە و، درۆیەکی فۆلکلۆرییش هەیە کەوا گوایە بنیادەمی درێژ بێعەقڵە. بێ گفتوگۆییشی ئیشارەتە بەوە کە گەڵای نییە تا کە با لێی دا خشەی بێ.
دەستنووس
دەڵێ – لە هەردوو نیوە بەیتەکەدا – (کم) و (من): ئەڵێ. خۆشڕووە (چر) و (عب) و (اح) و (من) و (خا): خۆش‌ڕوو. دیارە ئەبێ واوێکی عەطفیش لەدوایەوە بێ. (چن): خۆشڕوو و صۆش‌ڕووی. (عم) و (کم) و (گم) و (ت): خۆشڕووی. وەر (چن) و (من): گەر.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
بەیتی لاپەڕە 695:
گەر بڵێم: شەمسی، دەڵێ: ئەو خۆش ڕووە بێ پەردەیە
وەر بڵێم: سەروی، دەڵێ: ئەو ئەحمەقە کوا گفتو گۆی!

وادەزانم لە جیاتی «خۆش ڕووە» باشترە بڵێین «خۆش ڕەوی بێ پەردەیە» لە نووسخەی گیو نووسراوە «خوشروویی» کە بە نووسینی کۆن «خوشروی» دەنووسرا بەڵام «خۆش روی» لێک دەپسانەوە و دەخوێندرایەوە «خۆش ڕەوی» و غەیری ئەمیش، بێ پەردەیی دەکاتەوە بێ شەرمیی، خێرا ڕۆیشتنیش جۆریکە لە تەبیاتسووکی. وەهاش دێتە دڵمەوە لە جیاتی «ئەو ئەحمەقە» نالی «ئەی ئەحمەقە» نووسیبێ کە لە زاری یارەوە، نالی خۆی پێ دەشکێنێتەوە.
8
دیدە و دڵ هەردو وا جۆبار و جۆیای قەددی تۆن
سەروی دڵجۆی عەرعەر و، دڵجۆی نەمامی دیدەجۆی
لاپەڕەی 696
جۆبار: جۆگا .
جۆیا: ئەوەی بەدوای شتێکدا بگەڕێ .
قەدد: باڵا .
دڵ جۆ: ئەوەی دڵ بییەوێ .
دیدەجۆ: ئەوەی چاو بەدوایا بگەڕێ .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: چاوم بووە بە جۆگا و وێنەی تۆ لە قەراخیا ڕواوە و دیمەنت هەرگیز لە بەرچاوم ون نابێ.. چاوم هەمیشە بەدواتا ئەگەڕێ ئەیەوێ بتبینێ.. یادت لە دڵما ڕواوە و هەرگیز لێی هەڵناکەنرێ و هەمیشە بیرت لێ ئەکەمەوە. تۆ ئەوەندە شۆخ و باڵابەرزی، هەرچەند سەروی، بەڵام عەرعەر بە دڵ عاشقت بووە.. تۆ کەسێکی ئەوەندە شۆخی تەنانەت ئەو نەمامانەش کە دیدە بەدوایانا ئەگەڕێ، یا دیدە بووە بە جۆگە و ئەوان لە قەراخیا ڕوان، بە دڵ بەدواتا ئەگەڕێن و بیرت لێ ئەکەنەوە.
دەستنووس
دیدەوو (کم) و (خب): دیدەیی. مەگەر بڵێین بۆ دڵیش دوو چاوی داناوە. هەردو وا جۆبار و (چر) و (کم) و (ک): هەردو جۆباری. ئەبێ (هەردووە) بێ. (عم) و (گم): هەردویان جۆبار و. (ت) و (عب): هەردوو وا جۆبار. دیارە (جۆبار و) وە. (اح) و (خا) و (خب): هەردو جۆبارە. دیارە (هەردووە جۆباری) یە. سەروی (چر) و (چن) و (ت) و (ک) و (عب) و (اح) و (خا) و (خب): سەرو. دیارە (سەروی) یە. عەرعەر و: ئەمە تێکستی (عب) و (خب) ە. نووسخەکانی ‌تر هەموو: (عەرعەرە). نەمامی (چن) و (ت) و (ک) و (عب) و (اح) و (خا) و (خب): نەمام. دیارە (نەمامی) یە.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
بەیتی سەرەتای لاپەڕە 696:
دیدە وو دڵ هەردوو وا جۆبار و جۆیای قەددی تۆن
سەروی دڵجۆی عەرعەر و، دڵجۆی نەمامی دیدە جۆی

شەرحەکە مەعنای لێدەداتەوە بێ ئەوەی بزانین لە لەفزەکان چۆناوچۆنی کەوتۆتەوە...
نیوەی یەکەمی بەیتەکە وەک بۆی دەچم و نیزیکیشە لە مەعنای ناو شەرحەکە بەم جۆرەیە: چاوم جۆباری قەدتە. دلم جۆیای قەدتە، واتە داخوازیکاری قەدتە [لەمەشدا لەف و نەشری مورەتتەب هەیە هەرچەند قەدەکە یەک جار هاتووە، ئەمما واتا داخوازی دوو لەفز دەکات]. نیوەبەیتی دووهەم: تۆ، یان قەدت، سەروێکە عەرعەر دڵخوازیەتی، تۆ یان قەدت، دڵخوازی نەمامێکیت کە چاو دڵخوازیەتی یاخود دەشێ بڵێین: تۆ دڵخوازی نەمامێکیت کە چاوی بۆی... بۆی بوەتە جۆگە.
9
چونکە باوکی ڕۆمیی و دایکی حەبەش بوو، ما بە بەین
ڕۆژ و شەو، کافوور و میسکی، ڕوو گەنم، خاڵ دەنکە جۆی
لاپەڕەی 696
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: لەبەرئەوەی کە یار باوکی ڕۆمیی و سپییە و دایکی حەبەشەیی و ڕەشە، خۆیشی لەو ناوەدا ماوەتەوە، بۆیە ئازیز تۆ نە سپیی تەواو و نە ڕەشی تەواوی، لە هەردولات تیایە، ڕووی ڕووناکی وەک کافوورت لە باوکتەوە و زوڵفی ڕەشی وەک میسکت لە دایکتەوە بۆ هاتووەتەوە، ڕووی گەنم ڕەنگت لە باوکتەوە و خاڵی وەک دەنکی جۆ ڕەش ڕەشت لە دایکتەوە پێ بڕاوە..
دەستنووس
باوکی (عب) و (خب): باوک. ڕۆمی یو: ئەمە تێکستی تەنها (چن) ە. نووسخەکانی تر هەموو: میصری یو. ئێمە ئەوەی (چن) مان لا ڕاستتر بوو. دایکی (چر) و (خا): داکی. (ک) و (عب) و (اح) و (خا): دایک. بۆ (دایکی) یش ئەگونجێ. ما بە بەین: ئەمە تێکستی (چر) و (ت) و (ک) و (اح) و (خا) یە. نووسخەکانی تر کەوتوونەتە چەند هەڵەی جۆربەجۆری مەعنا نەبەخشەوە. ڕۆژ و (ت) و (ک) و (اح): ڕۆژ. دیارە (ڕۆژ و) وە. کافوور و (ت) و (ک) و (اح) و (خا) و (خب): کافوور. دیارە (کافوور و) وە.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
بەیتی دووهەمی لاپەڕە 696:
چونکە باوکی ڕۆمی یو دایکی حەبەش بوو، ما بە بەین
ڕۆژ و شەو، کافور و میسکی، ڕووگەنم، خاڵ دەنکە جۆی

شەرحەکە دەڵێ یەک تێکست «باوکی ڕۆمی» نووسیوە، ئەوانی دیکە هەموویان «باوکی میصری»یان نووسیوە. دەشڵێ ئەمەیش دەست دەدات. ئیتر بۆ لە میصرەوە کە جیرانی حەبەشە، بڕۆین بۆ ڕۆم. بەلای منەوە دەبوو بگوترێ «چونکە دایکی میصری...» کە ئیشارەتی تێدایە بۆ جوانیی ئافرەتی میصر بە پێی حیکایەتی عیشقی زولەیخا بۆ یووسف کە لە قورئاندا هاتووە. کەچی یەک تێکست بۆ ئەمە نەچووە. سەرم سوڕ دەمێنێ لەوەدا کە بۆچی نالی خۆی بۆ ئەم لایەنە ئاوڕێکی نەداوەتەوە. بە هەمەحاڵ لە نێوان کافوور و میسک و ڕۆژ و شەو و ڕووگەنم و خاڵ دەنکەجۆ، لەف و نەشری مورەتتەب هەیە. لەباری دەنکە جۆ کە بە زاهیر بە ڕەنگی ڕەش ناکەوێ. لە ڕاستی دا جۆڕەشکە هەیە کە لە گەرمێن دەچێندرێ، تەنانەت جۆسپی کە لە خوارووی عیراق چاندرا، وادەزانم، بە چەند ساڵێک ڕەش دادەگەڕێ.
تێبینییەکی سەر بە ڕێزمانەوە لەوەدا هەڵدەستێ کە نیوەبەیتی یەکەم ڕووی لە کەسی سێهەمە، لە نیوەبەیتی دووهەمدا ڕووی وتووێژ دەکەوێتە لای کەسی دووهەم. چ سەرەدەریم لێ نەکرد مەگەر ئەوەی کە لە عەرەبیدا پێی دەڵێن «تحول من الغیاب الی الخطاب» یان لە بارێکی دیکەدا دەڵێن «تحول من الخطاب الی الغیاب» وەک لە ئایەتی «... إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ ...» لە خیطابەوە بۆ غیاب ڕۆیی.
10
من گوتم: سەروی قەدت مەوزوونە، ئەو طەبعەم هەیە
ئەو گوتی: «نالیی» بە میزابی کینایەتمان دەشۆی
لاپەڕەی 697
میزاب: پلووسک .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: بە یارم وت: باڵای وەک سەروت بەرز و ڕێکە، بۆیە کاریشی کردووەتە من و وا سروشتم ڕێکوپێکە و شیعری جوانم بۆ دێ (یاخود بە کینایە مەبەستی لەوەیە بڵێ بۆیە منیش ئارەزووم لێتە). یاریش لە وەڵامدا وتی: بە ئاوی پلووسکی کینایەی وەک میزاوت دامانمەشۆ. (مەبەستی یا لەوەیە بڵێ کینایەکانت ئەوەندە بێبایەخن شایانی شانی من نین و لەوە ئەچن بنیادەم بە ئاوی پلووسکی باراناو داشۆررێ، یاخود، بەم کینایە بێتامانە مەمکە بە بنێشتە خۆشەی ژێرزمانی خەڵک و ناوم مەخەرە ناو ناوان).
دەستنووس
گوتم، گوتی (کم) و (من): وتم، وتی. ئەو طەبعەم (عم) و (گم): وا طەبعم. کینایەتمان (چر) و (چن) و (خا): کیتابەتمان. لە (« پەراوێزی » چن) یشدا (کینایەتمان) هەیە.
شرۆڤەی مامۆستا مەسعوود
بەیتی سەرەتای لاپەڕە 697:
من گوتم: سەروی قەدت مەوزوونە، ئەو طەبعەم هەیە
ئەو گوتی: «نالی» بە میزابی کینایەتمان دەشۆی

شەرحەکەی دیوانی نالی لێرەدا دەنووسمەوە:
واتە: بەیارم وت: باڵای وەک سەروت بەرز و ڕێکە، بۆ کاریشی کردووەتە من و وا سروشتم ڕێک و پێکە و شیعری جوانم بۆ دێ (یاخود بە کینایە مەبەستی لەوەیە بڵێ بۆیە منیش ئارەزووم لێتە). یاریش لە وەڵامدا، وتی بە ئاوی پلووسکی وەک میزاوت دامان مەشۆ. (مەبەستی یار لەوەیە بڵێ کینایەکانت ئەوەندە بێ بایەخن شایانی شانی من نین و لەوە ئەچن بنیادەم بە ئاوی پلووسکی باراناو داشۆردێ، یاخود، بەم کینایە بێ تامانە مەمکە بە بنێشتەخۆشەی ژێر زمانی خەڵک و ناوم مەخەرە ناو ناوان).

ئەم شەرحە زۆر دوورە لە حەقیقەتی مەبەستی نالی و واتای بەیتەکە. وەک من بۆی دەچم ئەمەیە واتاکەی:
لە ڕستەی «سەروی قەدت مەوزوونە (جاران دەنووسرا: سروی قدت موزونە) وشەی «سرو» کە مەوزوون بێ هەم ڕادەگەیەنێ کە ڕێکوپێک و قەشەنگە و هەم ڕادەگەیەنێ کە وشە هەیە «موزون»ی «سرو»ە بەواتای هاوکێش و وەزنی «سرو»ە لە گۆکردندا.
دوو وشە هەن هاوکێشی «سرو»: یەکیان «گرو - گەروو» ئەوی دیکەیان «دەرو - دروو». هەرچی «گرو»وە دوورە لە قەد. «درو» لە ڕێی وشەی «میزاب»ـەوە ئەو کون و کەلێنە دەگرێتەوە کە «میز – اب»ی پێدا دێت. دیاریشە کوێی ئافرەت و قەدەکەی کون بێت و [دەرو بێت] جێی ئەو میزابە بێت.
فەننی کینایەکەشی لەو وشەی «موزون» دایە کە هاوکێش بۆ «سرو» پەیدا دەکات و هاوکێشەکەش بە قەدەکەوەیە و کونیشە...
لە نوسخەی دیکەدا دیتوومە لەجیاتی «ئەو طەبعەم هەیە»، نووسراوە: «وا طەبعم هەیە». وشەی «وا» بە واتای «کرایەوە - مفتوح» دێت. ئنجا ئەگەر «مەوزوونە وا» بگوترێ، ڕادەگەیەنێ کە (درو)ە کە کرایەوەیە نەک کونی کوێرە کە دووبەدەر نییە. لەلایەن واتاوە چ «ئەو طەبعەم» و چ «وا طەبعەم» بێت هەمان شت دەبەخشن چونکە بە ڕێنووسی کۆن هەر دەنووسرا «طبعم» لەبری «طەبعەم».