لاپەڕەی 686
بێشەبیهـ: بێوێنە .
جینس و فەصڵ: دوو زاراوەی عیلمی مەنطقین . مەنطیقییەکان بییانەوێ شتێک بە کەسێک بناسێنن لەپێشا بەجۆرێ باسی ئەکەن کە ئەو شتە و شتی تری لە گەلێ شتا وەک ئەویش بگرێتەوە، بەوە ئەڵێن تەعریف بە جینس . پاشان بە جۆرێکی کەش باسی ئەکەن کە لە بێگانەی جیا بکاتەوە، بەوەش ئەڵێن تەعریف بە فەصڵ . بۆ نموونە کە باسی بنیادەم ئەکەن و پێمانی ئەناسێنن ئەڵێن « گیاندارێکی گۆیایە ». « گیاندار » جینسە و هەموو گیاندارێ ئەگرێتەوە . « گویا » یش فەصڵە و تەنها بنیادەمی بەرئەکەوێ .
کەشف: دەرخستن . زاراوەی ئەهلی تەصەووفە، بە حاڵەتێک ئەڵێن لە قۆناغێکی تایبەتیدا بۆ پیاوانی خوا پەیدا ئەبێ و توانایان ئەبێ هەندێ شتی وا بزانن بنیادەمی تر نەیزانێ و لە ڕێگای خوێندن و فێربوونیشەوە نایزانن .
تەقریر - ی یەکەم -: زاراوەیەکی مەلایانە، بەوە ئەڵێن کە مامۆستا بابەتێک بۆ فەقێ لێکئەداتەوە .
موبەڕڕا: پاک .
تەقریر –ی دووهەم -: جۆرێکە لە جۆرەکانی حەدیثی پێغەمبەر (د . خ).
حەدیث: فەرموودە یا کردەوەی پێغەمبەر یا بێدەنگبوونی لە شتێ .
حادیث: شتێ نەبووبێ و پەیدا بووبێ، دژی (قەدیم) ە . حادیث و قەدیم لە بابەت و زاراوەکانی عیلمی کەلامن .
ڕاویی: ئەوەی قسەی پێغەمبەر ئەگێڕێتەوە دەماودەم .
شرۆڤەی مامۆستایانی مودەڕیس
واتە: ئەو شتەی بەدوایا وێڵیت و نایناسی، شتێکە لە وێنەی نییە، بە هیچ جۆرە ناساندنێک بە کەس ناناسێنرێ، نە شێخ ئەتوانێ بیدۆزێتەوە و نە مەلا ئەتوانێ لێکیبداتەوە.. نە (عولوومی عەقلییە) پەیی پێ ئەبا و نە (عولوومی نەقلییە).. نە عیلمی کەلام سەری لێ دەرئەکا و، نە حەدیثی پێغەمبەریش ڕوونی ئەکاتەوە..
دەستنووس
وشەی (بێشەبیهـ) ئیشارەتە بە ئایەتی (لَیْسَ کُمِثلِهِ شَیْیءٌ). لەنێوان (جینس) و (فەصڵ) دا تەناسوب و، لەنێوان (کەشف) و (تەقریر) دا طیباق و، لەنێوان (حەدیث) و (حادیث) دا جیناسی لاحیق و، لەنێوان (حەدیث) و (ڕاویی) دا تەناسوب هەیە.
شتێکە (چن): کەسێک. دیارە (کەسێکە) یە. (کم) و (ک) و (عب) و (اح) و (من) و (خا): شتێکی. کەشف و (عم) و (کم) و (گم): دوور لە. لە تەقریر و (ک) و (من) و (خب): لە تەقریری. (اح) و (خا): لە تەقریر.
بۆ هەردوکیان ئەگونجێ. حادث و (چر) و (ک) و (اح): حادیث. بۆ (حادیث و) و (حادیثی) یش دەستئەدا. (عب) و (من): حاکییو.
ئەم بەیتە لە (ت) دا نییە و لە (عب) و (من) دا بەیتی هەشتەمە.